مقررات ساخت و ساز

انواع لوله و اتصالات ساختمانی برای سیستم‌های مختلف از جمله سیستم کابل‌کشی برق یا سیستم آب و فاضلاب برای ساختمان‌های مختلف مسکونی، تجاری یا .... استفاده می‌شود. این لوله‌ها و اتصالات ممکن است از نظر جنس بدنه، فرم ساختار و کیفیت با هم متفاوت باشند.

لوله چیست؟

لوله‌ها تجهیزاتی استوانه‌ای و طویلند که با ضخامت و سایزهای مختلف برای عبور و انتقال مواد و سیالات مثل انتقال آب از یک نقطه به نقطه دیگر در ساختمان استفاده می‌‌شود. جنس لوله می‌تواند فلزی یا غیر فلزی باشد. کارایی آنها تا حدی جنس بدنه را مشخص می‌کنند، مثلا به واسطه حساسیت‌های جریان‌های الکتریکی باید حتما از لوله برق گالوانیزه استفاده شود. این لوله‌ها جهت تسهیل نصب و افزایش انعطاف‌پذیری لوله‌کشی در طول‌های مختلف برش می‌خورند و به واسطه اتصالات مختلف به هم متصل می‌گردند.

اتصالات لوله‌کشی

اتصالات لوله‌کشی انواع مختلفی دارند. استفاده از این اتصالات، علاوه بر نصب آسان لوله در زوایای مختلف، تعمیر لوله‌ها را در مواقع مشکل آسان‌تر می‌کند. از رایج‌ترین اتصالات لوله‌کشی در ساختمان‌ها می‌توان به اتصالات مغزی، درپوش لوله، تبدیل، مهره ماسوره، سه‌راهی، چهارراهی، بوشن، زانویی، فلنج و واشر اشاره کرد.

اصول پایه در لوله‌کشی ساختمان چیست؟

در لوله‌کشی ساختمان، انتخاب صحیح مسیر لوله‌ها بسیار مهم است. این انتخاب باید به گونه‌ای باشد که از ترکیدن و آسیب دیدن لوله‌ها جلوگیری کند و دسترسی برای تعمیر و نگهداری آسان باشد. همچنین، نصب لوله‌ها باید به نحوی انجام شود که از رسوب‌گذاری داخلی آنها جلوگیری شود. این موضوع عمر مفید لوله‌ها را افزایش داده و نیاز به تعمیرات را کاهش می‌دهد.

آب‌بندی و هوا‌بندی صحیح در اتصالات و مفاصل لوله‌ها نیز از اصول پایه‌ای لوله‌کشی است. این کار از نشت آب و هوا جلوگیری کرده و مانع از ایجاد بوی بد در ساختمان می‌شود. استفاده از اتصالات مناسب و استاندارد نیز در جلوگیری از مشکلاتی مانند نشتی و نقص در عملکرد سیستم لوله‌کشی نقش مهمی دارد.

همچنین، لوله‌ها نباید وزن زیادی را تحمل کنند. همچنین باید با پشتیبانی‌های مناسب مانند بست‌ها و ساپورت‌ها تقویت شوند. رعایت فشار و دمای مجاز در سیستم لوله‌کشی نیز ضروری است تا از ترکیدگی و آسیب به لوله‌ها و اتصالات جلوگیری شود. در نهایت، همه مراحل نصب باید بر اساس استانداردهای معتبر انجام شود تا کیفیت و ایمنی سیستم لوله‌کشی تضمین گردد.

انواع لوله‌ها

• لوله پلیکا (PVC)

لوله پلیکا (PVC) نوعی لوله پلاستیکی (پلاستیک ضخیم و فشرده) است که به دلیل مقاومت بالا در برابر قلیایی‌ها و اسیدها، برای سیستم‌های آبرسانی و فاضلاب مناسب است. این لوله‌ها وزن بسیار کمی دارند. همچنین می‌توانند دماهای بین ۱۰ تا ۶۰ درجه سانتی‌گراد را تحمل کنند. از این رو به دلیل استحکام و سبکی، در پروژه‌های ساختمانی کاربرد بسیاری دارند. این لوله‌ها به دلیل مقاومت بالا در برابرمواد قلیایی‌ و اسیدی، معمولا در سیستم‌های آبرسانی و فاضلاب به کار می‌روند.

• لوله پلی‌اتیلن (PE)

لوله پلی‌اتیلن نوعی لوله پلاستیکی است که به دلیل مقاومت بالا در برابر قلیایی‌ها، اسیدها و حلال‌های ضعیف، برای سیستم‌های آبرسانی، فاضلاب و گاز مورد استفاده قرار می‌گیرد. این لوله‌ها برای دماهای بین ۵۰ تا ۸۰ درجه سانتی‌گراد مناسب هستند و معمولا در پروژه‌های با فشار کم استفاده می‌شوند. از این رو در سیستم‌های آبرسانی، فاضلاب و گاز استفاده می‌شوند.

• لوله پروپیلن (PP)

لوله پروپیلن (PP) نوعی لوله پلاستیکی است که به روش کشش سرد تولید می‌شوند.این لوله‌ها بیشتر در سیستم‌های آبرسانی و صنعتی استفاده می‌شود. مقاومت بالایی در برابر مخلوط‌های اسیدی، اسیدها و نمک‌ها دارند. با این حال، به دلیل حساسیت به اشعه ماورای بنفش و ضریب انبساط طولی بالا، کاربرد آنها در برخی شرایط محدود است. همچنین برای سیستم‌های گرمایشی پیشنهاد نمی‌شوند.

• لوله 5 لایه

لوله پنج لایه نوعی لوله پلیمری که شامل پنج لایه مختلف است. این لوله‌ها معمولا شامل یک لایه داخلی پلاستیکی (PE)، لایه‌ای از آلومینیوم، و لایه‌های بیرونی پلاستیکی هستند. لایه آلومینیوم به افزایش مقاومت در برابر فشار و دما کمک می‌کند، در حالی که لایه‌های پلاستیکی از خوردگی و نشت جلوگیری می‌کنند. لوله‌های پنج لایه برای سیستم‌های آبرسانی، گرمایشی و سرمایشی به دلیل دوام و عملکرد بالا بسیار مناسب هستند.

• لوله فولادی سیاه

لوله فولادی سیاه نوعی لوله فولادی است که بدون روکش و به رنگ تیره تولید می‌شود. این لوله‌ها به دلیل مقاومت بالا در برابر فشار و استحکام، برای انتقال گاز، آب، و بخار در سیستم‌های مختلف استفاده می‌شوند. از آنجا که در برابر زنگ‌زدگی مقاوم نیستند، معمولا در کاربردهای داخلی و به صورت توکار یا محیط‌های غیرخورنده مورد استفاده قرار می‌گیرند.

• لوله گالوانیزه

لوله گالوانیزه نوعی لوله فولادی است که با یک لایه روی (Zn) پوشش داده شده تا در برابر زنگ‌زدگی و خوردگی مقاوم شود. این لوله‌ها معمولا در سیستم‌های آب‌رسانی، تخلیه و فاضلاب، کابل‌کشی و سازه‌های فلزی مورد استفاده قرار می‌گیرند. به دلیل مقاومت بالا در برابر رطوبت و عوامل محیطی، لوله‌های گالوانیزه برای کاربردهای خارجی و محیط‌های مرطوب بسیار مناسب هستند. مقاومت بسیار بالایی در برابر تنش‌های محیطی و مکانیکی دارند. در نتیجه سلامت و طول عمر آنها نسبت به سایر لوله‌ها بسیار طولانی است. از این رو یک انتخاب ایمن و مقرون به صرفه محسوب می‌شوند.

• لوله استیل

لوله استیل نوعی لوله فلزی ساخته‌شده از فولاد ضدزنگ (استنلس استیل) است که به دلیل مقاومت بالا در برابر زنگ‌زدگی، خوردگی و حرارت، عموما در صنایع مختلف مانند صنایع غذایی، دارویی، شیمیایی و پتروشیمی به کار می‌رود. این لوله‌ها به دلیل دوام بالا و حفظ کیفیت در شرایط سخت، معمولا در سیستم‌های انتقال مواد خورنده، گازها و مایعات با دمای بالا مورد استفاده قرار می‌گیرند. همچنین، ظاهر براق و زیبا، آنها را برای کاربردهای تزئینی نیز مناسب کرده است.

انواع اتصالات لوله‌کشی ساختمان کدامند؟

در لوله‌کشی ساختمان، انواع مختلفی از اتصالات به کار می‌روند که هر کدام برای کاربرد خاصی طراحی شده‌اند:

• مغزی:

یک قطعه کوتاه از لوله است که برای اتصال دو لوله یا یک لوله به یک قطعه دیگر استفاده می‌شود. در حقیقت مغزی‌ها لوله‌های کوچکی هستند که در دو طرف آنها رزوه (دنده) وجود دارد. بنابراین مغزی‌ها برای اتصال قطعات رزوه‌دار به کار می‌رود.

• درپوش:

قطعه‌ای است که برای بستن انتهای لوله استفاده می‌شود تا از خروج مایعات یا گاز جلوگیری کند. برای لوله‌های با سایز و قطر کم از درپوش‌های 4 گوش و برای لوله‌های بزرگ‌تر از درپوش‌های شش گوش استفاده می‌شود.

• مهره ماسوره:

از سه بخش تشکیل شده و برای اتصال دو لوله به گونه‌ای استفاده می‌شود که امکان جدا کردن آنها بدون چرخاندن لوله‌ها وجود داشته باشد. این قطعات به صورت 3 تکه نری، مادگی و قسمت ارتباط دهنده هستند.

• سه‌راهی:

اتصالاتی که سه لوله را در چه جهت مختلف به هم متصل می‌کند و معمولا برای تغییر مسیر جریان به کار می‌رود.

• چهارراهی:

مشابه سه‌راهی است، اما چهار لوله را به هم متصل می‌کند.

• بوشن:

قطعه استوانه‌ها کوتاه که برای اتصال دو لوله به هم استفاده می‌شود. این قطعات، در دیواره داخلی خود رزوه و شیار دارند و عموما برای اتصال لوله‌های رزوه شده استفاده می‌شوند. بوشن‌ها بر اساس هدف و نوع کاربردی‌شان، اشکال مختلفی دارند و به 3 گروه تقسیم می‌شوند:

• بوشن معمولی: در زمانی که باید دو لوله با قطر یکسان را به هم متصل کرد، از بوشن‌های معمولی استفاده می‌کنیم.
• بوشن تبدیل: برای اتصال دو لوله با سایز و قطرهای مختلف به کار می‌رود.
• بوشن روپیچ توپیچ: این نوع از یک طرف رزوه داخلی و از طرف دیگر آن رزوه خارجی دارد. بنابراین می‌توان به کمک آنها مقدار کمی به طول لوله اصلی اضافه کرد.

• زانویی:

این اتصال برای تغییر جهت جریان در زوایای 90 یا 45 درجه استفاده می‌شود. زانویی‌ها در جاهایی که نیاز به تغییر جهت لوله‌ها باشد، ضروری هستند.

• فلنج:

نوعی اتصال است که برای متصل کردن لوله‌ها به یکدیگر یا به تجهیزات دیگر استفاده می‌شود. فلنج‌ها به صورت پیچی (رزوه) یا جوشی (جوشکاری) متصل می‌شوند و امکان جدا کردن قطعات را فراهم می‌کنند.

• واشر:

قطعه‌ای نازک از مواد لاستیکی یا فلزی است که بین اتصالات قرار می‌گیرد تا آب‌بندی و جلوگیری از نشت را تضمین کند.