مقررات ساخت و ساز

انواع لوله و اتصالات ساختمانی برای سیستم‌های مختلف از جمله سیستم کابل‌کشی برق یا سیستم آب و فاضلاب برای ساختمان‌های مختلف مسکونی، تجاری یا .... استفاده می‌شود. این لوله‌ها و اتصالات ممکن است از نظر جنس بدنه، فرم ساختار و کیفیت با هم متفاوت باشند.

لوله چیست؟

لوله‌ها تجهیزاتی استوانه‌ای و طویلند که با ضخامت و سایزهای مختلف برای عبور و انتقال مواد و سیالات مثل انتقال آب از یک نقطه به نقطه دیگر در ساختمان استفاده می‌‌شود. جنس لوله می‌تواند فلزی یا غیر فلزی باشد. کارایی آنها تا حدی جنس بدنه را مشخص می‌کنند، مثلا به واسطه حساسیت‌های جریان‌های الکتریکی باید حتما از لوله برق گالوانیزه استفاده شود. این لوله‌ها جهت تسهیل نصب و افزایش انعطاف‌پذیری لوله‌کشی در طول‌های مختلف برش می‌خورند و به واسطه اتصالات مختلف به هم متصل می‌گردند.

اتصالات لوله‌کشی

اتصالات لوله‌کشی انواع مختلفی دارند. استفاده از این اتصالات، علاوه بر نصب آسان لوله در زوایای مختلف، تعمیر لوله‌ها را در مواقع مشکل آسان‌تر می‌کند. از رایج‌ترین اتصالات لوله‌کشی در ساختمان‌ها می‌توان به اتصالات مغزی، درپوش لوله، تبدیل، مهره ماسوره، سه‌راهی، چهارراهی، بوشن، زانویی، فلنج و واشر اشاره کرد.

اصول پایه در لوله‌کشی ساختمان چیست؟

در لوله‌کشی ساختمان، انتخاب صحیح مسیر لوله‌ها بسیار مهم است. این انتخاب باید به گونه‌ای باشد که از ترکیدن و آسیب دیدن لوله‌ها جلوگیری کند و دسترسی برای تعمیر و نگهداری آسان باشد. همچنین، نصب لوله‌ها باید به نحوی انجام شود که از رسوب‌گذاری داخلی آنها جلوگیری شود. این موضوع عمر مفید لوله‌ها را افزایش داده و نیاز به تعمیرات را کاهش می‌دهد.

آب‌بندی و هوا‌بندی صحیح در اتصالات و مفاصل لوله‌ها نیز از اصول پایه‌ای لوله‌کشی است. این کار از نشت آب و هوا جلوگیری کرده و مانع از ایجاد بوی بد در ساختمان می‌شود. استفاده از اتصالات مناسب و استاندارد نیز در جلوگیری از مشکلاتی مانند نشتی و نقص در عملکرد سیستم لوله‌کشی نقش مهمی دارد.

همچنین، لوله‌ها نباید وزن زیادی را تحمل کنند. همچنین باید با پشتیبانی‌های مناسب مانند بست‌ها و ساپورت‌ها تقویت شوند. رعایت فشار و دمای مجاز در سیستم لوله‌کشی نیز ضروری است تا از ترکیدگی و آسیب به لوله‌ها و اتصالات جلوگیری شود. در نهایت، همه مراحل نصب باید بر اساس استانداردهای معتبر انجام شود تا کیفیت و ایمنی سیستم لوله‌کشی تضمین گردد.

انواع لوله‌ها

• لوله پلیکا (PVC)

لوله پلیکا (PVC) نوعی لوله پلاستیکی (پلاستیک ضخیم و فشرده) است که به دلیل مقاومت بالا در برابر قلیایی‌ها و اسیدها، برای سیستم‌های آبرسانی و فاضلاب مناسب است. این لوله‌ها وزن بسیار کمی دارند. همچنین می‌توانند دماهای بین ۱۰ تا ۶۰ درجه سانتی‌گراد را تحمل کنند. از این رو به دلیل استحکام و سبکی، در پروژه‌های ساختمانی کاربرد بسیاری دارند. این لوله‌ها به دلیل مقاومت بالا در برابرمواد قلیایی‌ و اسیدی، معمولا در سیستم‌های آبرسانی و فاضلاب به کار می‌روند.

• لوله پلی‌اتیلن (PE)

لوله پلی‌اتیلن نوعی لوله پلاستیکی است که به دلیل مقاومت بالا در برابر قلیایی‌ها، اسیدها و حلال‌های ضعیف، برای سیستم‌های آبرسانی، فاضلاب و گاز مورد استفاده قرار می‌گیرد. این لوله‌ها برای دماهای بین ۵۰ تا ۸۰ درجه سانتی‌گراد مناسب هستند و معمولا در پروژه‌های با فشار کم استفاده می‌شوند. از این رو در سیستم‌های آبرسانی، فاضلاب و گاز استفاده می‌شوند.

• لوله پروپیلن (PP)

لوله پروپیلن (PP) نوعی لوله پلاستیکی است که به روش کشش سرد تولید می‌شوند.این لوله‌ها بیشتر در سیستم‌های آبرسانی و صنعتی استفاده می‌شود. مقاومت بالایی در برابر مخلوط‌های اسیدی، اسیدها و نمک‌ها دارند. با این حال، به دلیل حساسیت به اشعه ماورای بنفش و ضریب انبساط طولی بالا، کاربرد آنها در برخی شرایط محدود است. همچنین برای سیستم‌های گرمایشی پیشنهاد نمی‌شوند.

• لوله 5 لایه

لوله پنج لایه نوعی لوله پلیمری که شامل پنج لایه مختلف است. این لوله‌ها معمولا شامل یک لایه داخلی پلاستیکی (PE)، لایه‌ای از آلومینیوم، و لایه‌های بیرونی پلاستیکی هستند. لایه آلومینیوم به افزایش مقاومت در برابر فشار و دما کمک می‌کند، در حالی که لایه‌های پلاستیکی از خوردگی و نشت جلوگیری می‌کنند. لوله‌های پنج لایه برای سیستم‌های آبرسانی، گرمایشی و سرمایشی به دلیل دوام و عملکرد بالا بسیار مناسب هستند.

• لوله فولادی سیاه

لوله فولادی سیاه نوعی لوله فولادی است که بدون روکش و به رنگ تیره تولید می‌شود. این لوله‌ها به دلیل مقاومت بالا در برابر فشار و استحکام، برای انتقال گاز، آب، و بخار در سیستم‌های مختلف استفاده می‌شوند. از آنجا که در برابر زنگ‌زدگی مقاوم نیستند، معمولا در کاربردهای داخلی و به صورت توکار یا محیط‌های غیرخورنده مورد استفاده قرار می‌گیرند.

• لوله گالوانیزه

لوله گالوانیزه نوعی لوله فولادی است که با یک لایه روی (Zn) پوشش داده شده تا در برابر زنگ‌زدگی و خوردگی مقاوم شود. این لوله‌ها معمولا در سیستم‌های آب‌رسانی، تخلیه و فاضلاب، کابل‌کشی و سازه‌های فلزی مورد استفاده قرار می‌گیرند. به دلیل مقاومت بالا در برابر رطوبت و عوامل محیطی، لوله‌های گالوانیزه برای کاربردهای خارجی و محیط‌های مرطوب بسیار مناسب هستند. مقاومت بسیار بالایی در برابر تنش‌های محیطی و مکانیکی دارند. در نتیجه سلامت و طول عمر آنها نسبت به سایر لوله‌ها بسیار طولانی است. از این رو یک انتخاب ایمن و مقرون به صرفه محسوب می‌شوند.

• لوله استیل

لوله استیل نوعی لوله فلزی ساخته‌شده از فولاد ضدزنگ (استنلس استیل) است که به دلیل مقاومت بالا در برابر زنگ‌زدگی، خوردگی و حرارت، عموما در صنایع مختلف مانند صنایع غذایی، دارویی، شیمیایی و پتروشیمی به کار می‌رود. این لوله‌ها به دلیل دوام بالا و حفظ کیفیت در شرایط سخت، معمولا در سیستم‌های انتقال مواد خورنده، گازها و مایعات با دمای بالا مورد استفاده قرار می‌گیرند. همچنین، ظاهر براق و زیبا، آنها را برای کاربردهای تزئینی نیز مناسب کرده است.

انواع اتصالات لوله‌کشی ساختمان کدامند؟

در لوله‌کشی ساختمان، انواع مختلفی از اتصالات به کار می‌روند که هر کدام برای کاربرد خاصی طراحی شده‌اند:

• مغزی:

یک قطعه کوتاه از لوله است که برای اتصال دو لوله یا یک لوله به یک قطعه دیگر استفاده می‌شود. در حقیقت مغزی‌ها لوله‌های کوچکی هستند که در دو طرف آنها رزوه (دنده) وجود دارد. بنابراین مغزی‌ها برای اتصال قطعات رزوه‌دار به کار می‌رود.

• درپوش:

قطعه‌ای است که برای بستن انتهای لوله استفاده می‌شود تا از خروج مایعات یا گاز جلوگیری کند. برای لوله‌های با سایز و قطر کم از درپوش‌های 4 گوش و برای لوله‌های بزرگ‌تر از درپوش‌های شش گوش استفاده می‌شود.

• مهره ماسوره:

از سه بخش تشکیل شده و برای اتصال دو لوله به گونه‌ای استفاده می‌شود که امکان جدا کردن آنها بدون چرخاندن لوله‌ها وجود داشته باشد. این قطعات به صورت 3 تکه نری، مادگی و قسمت ارتباط دهنده هستند.

• سه‌راهی:

اتصالاتی که سه لوله را در چه جهت مختلف به هم متصل می‌کند و معمولا برای تغییر مسیر جریان به کار می‌رود.

• چهارراهی:

مشابه سه‌راهی است، اما چهار لوله را به هم متصل می‌کند.

• بوشن:

قطعه استوانه‌ها کوتاه که برای اتصال دو لوله به هم استفاده می‌شود. این قطعات، در دیواره داخلی خود رزوه و شیار دارند و عموما برای اتصال لوله‌های رزوه شده استفاده می‌شوند. بوشن‌ها بر اساس هدف و نوع کاربردی‌شان، اشکال مختلفی دارند و به 3 گروه تقسیم می‌شوند:

• بوشن معمولی: در زمانی که باید دو لوله با قطر یکسان را به هم متصل کرد، از بوشن‌های معمولی استفاده می‌کنیم.
• بوشن تبدیل: برای اتصال دو لوله با سایز و قطرهای مختلف به کار می‌رود.
• بوشن روپیچ توپیچ: این نوع از یک طرف رزوه داخلی و از طرف دیگر آن رزوه خارجی دارد. بنابراین می‌توان به کمک آنها مقدار کمی به طول لوله اصلی اضافه کرد.

• زانویی:

این اتصال برای تغییر جهت جریان در زوایای 90 یا 45 درجه استفاده می‌شود. زانویی‌ها در جاهایی که نیاز به تغییر جهت لوله‌ها باشد، ضروری هستند.

• فلنج:

نوعی اتصال است که برای متصل کردن لوله‌ها به یکدیگر یا به تجهیزات دیگر استفاده می‌شود. فلنج‌ها به صورت پیچی (رزوه) یا جوشی (جوشکاری) متصل می‌شوند و امکان جدا کردن قطعات را فراهم می‌کنند.

• واشر:

قطعه‌ای نازک از مواد لاستیکی یا فلزی است که بین اتصالات قرار می‌گیرد تا آب‌بندی و جلوگیری از نشت را تضمین کند.

1. رشد روش ساخت گلخانه در طول تاریخ
2. تاریخچه ساخت گلخانه در ایران

گلخانه‌ها، سازه‌هایی با سقف و دیوار شفاف است که برای پرورش انواع گیاهان در مناطق و آب و هوای نامناسب بنا می‌شوند. از آنجایی که نور یکی از مهمترین و اصلی‌ترین نیاز برای پرورش گیاه است، سقف و دیوارها را با کمک شیشه و پلاستیک شفاف می‌سازند تا فضای داخل گلخانه از نور طبیعی خورشید بهره ببرد. تجهیزات مختلفی برای ساخت گلخانه استفاده می‌شود که هر کدام از آنها ویژگی و عملکرد مخصوص به خود را دارند. هزینه ساخت گلخانه نیز با توجه به تجهیزات انتخابی شما متفاوت است.

هر چند گلخانه‌ها، فضایی برای کشاورزی مدرن محسوب می‌شود. اما کشت گلخانه‌ای پدیده‌ نوظهوری نیست. بلکه عمری به قدمت تاریخ دارد. ساخت اولین گلخانه چندین قرن پیش اتفاق افتاد و این موضوع تلاش‌ بشر برای ایجاد محیط‌های کنترل شده برای کشت گیاهان را ثابت می‌کند. در ادامه به بررسی تاریخچه ساخت گلخانه می‌پردازیم

رشد روش ساخت گلخانه در طول تاریخ

• دوران باستان

اگر به دنبال ریشه‌ دلیل ساخت گلخانه و کشت گلخانه‌ای بگردیم، به تمدن‌های باستانی می‌رسیم. برخی از مورخان معتقدند که در آن دوران باغ‌های معلق بابل (قرن ششم قبل از میلاد) از نظر ساختار محیط و سیستم‌های آبیاری، بسیار شبیه به گلخانه‌ها بودند. هر چند بحث‌های زیادی درمورد ماهیت دقیق این باغها وجود دارد.

در تاریخ اینطور آمده که 30 سال پس از میلاد مسیح تیبریوس امپراطور یونان، به سختی بیمار شد. پزشکان سلطنتی پس از معاینه و مشورت با هم یک نسخه‌ غیرممکن نوشتند. طبق نسخه، امپراطور می‌بایست در روز مقداری صیفی‌جات از جمله یک خیار تناول می‌کرد. اما این گیاه فقط در گرمای تابستان رشد می‌کرد. باغبانان به تکاپو افتادند و به خاطر عدم وجود شرایط زمانی و محیطی مناسب، چرخ ‌دستی‌های مخصوصی با پوشش شفاف برای این کار ساختند. در زمان‌های مشخص این چرخ‌دستی‌ها را جابجا می‌کردند تا نور و گرمای لازم را جذب کنند. به این صورت امکان رشد خیار را در تمام فصول امکان‌پذیر ساخته و کشت گلخانه‌ای را پی‌ریزی کردند.

• دوران اسلامی

کشاورزی و گلخانه‌سازی با آهن و چوب در حدود قرن 8 الی 14 میلادی توسط دانشمندان اسلامی پیشرفت‌های عظیمی داشت. آنها کشت و کار در محیط‌های سر پوشیده را توسعه دادند. این تلاش تحول بزرگی را در تاریخچه کشت گلخانه‌ای رقم زد. اما مشکلی که وجود داشت زنگ زدگی آهن و پوسیدگی چوب در یک مدت زمان کوتاه بر اثر رطوبت داخل گلخانه‌ها بود و تا عصر مدرن این مشکل حل نشد.

• دوره رنسانس

دوره رنسانس (قرن 15 و 16 میلادی) را به عنوان دوران روشنگری می‌شناسند. تا این دوران شباهت‌هایی از عملکرد صحیح گلخانه‌ها می‌توان یافت. اما در قرن شانزدهم میلادی یک گیاه شناس فرانسوی به نام لوکا گینی اولین گلخانه‌ را در ایتالیا برای تحقیقات علمی بر روی گیاهان بنا کرد. در قرن هفدهم گیاه شناس فرانسوی دیگری به نام ژول چارلز اولین گلخانه‌ شیشه‌ای را در مونپلیه فرانسه بنا نمود. کم‌کم ساخت گلخانه‌ها در میان اشراف اروپایی طرفداران بسیاری پیدا کرد که از آن برای پرورش انواع گیاهان زینتی عجیب و غریب و ظریف استفاده می‌کردند.

• انقلاب صنعتی

در قرن 18 میلادی انقلاب صنعتی رخ داد و پیشرفت‌هایی در توسعه صنعت پدید آمد. در قرن نوزدهم تکنیک‌های تولید آهن، فولاد و شیشه اوج گرفت و باعث شد تا گلخانه‌های بزرگتر و پیچیده‌تر طراحی و ساخته شوند. برای نمونه کاخ کریستال لندن در سال 1851 نمونه‌‌ای قابل توجه از گلخانه‌های بزرگ در دوران ویکتوریا هستند. اولین گلخانه مدرن در قرن نوزدهم توسط یک گیاه شناس فرانسوی به نام شارل لوسین بوناپارت، جهت پرورش گیاهان دارویی تاسیس شد. فضای داخلی این گلخانه‌ها با دستیابی به فرایند نورد سرد و تولید پروفیل سبک ساخته شده بود. از این رو مقاومت بیشتری در برابر زنگ زدگی داشتند. اما همچنان مشکل زنگ زدگی آهن و فولاد وجود داشت و خساراتی به گلخانه ها وارد می‌شد. این مشکل تا عصر مدرن که گالوانیزه کردن اتفاق افتاد ادامه داشت.

• عصر مدرن

در عصر مدرن بشر متوجه شد که فلز روی، مقاومت فولاد را در برابر رطوبت و سایر تنش‌های محیطی بالا می‌برد و به عنوان یه عایق عمل می‌کند. در سال 1780 میلادی، یک محقق ایتالیائی بنام لوئیجی گالوانی با تکیه بر یه متن طبی مشهور هندی و انجام ازمایش پدیده الکتریکی و تحریک عضلات پای قورباغه در اثر اتصال به دو فلز غیر مشابه مثل آهن و مس، به اثرات اکسید روی و خاصیت ضد خورندگی آن پی برد. پس از آن سایر دانشمندان به فکر روش‌های اصولی برای عایق کردن فولاد با کمک مذاب روی و ساخت تکنیک‌های مدرن‌تر و بهینه‌تر برای ساخت و ساز افتادند. اما با احترام به نام گالوانی، روش عایق فلز و فولاد به نام گالوانیزه معروف شد.در قرن بیستم برای ساخت گلخانه ها از ساختار کروی استفاده می‌کردند که پروژه عدن در کورن وال از به نام های سازه‌های کروی محسوب می‌شود.

تاریخچه ساخت گلخانه در ایران

ایران به خاطر موقعیت جغرافیایی که دارد یکی از کشورهای چهارفصل و خوش آب و هوای جهان است و در هر فصلی گیاهان و میوه‌های خاصی را در دسترس مردم قرار می‌دهد. در گذشته این شرایط گاها تاثیرات مخربی داشت. چون برخی از گیاهان و میوه‌ها محدود به یک بازه زمانی خاص محدود می‌شد. یا برخی از سبزی‌جات و صیفی‌جات در برخی از فصول امکان کاشت و رشد نداشتند. همچنین با توجه به وسعت کشور حمل و نقل و امکان رساندن میوه‌های گرمسیری به مکان‌های سردسیر و بالعکس به کندی انجام می‌پذیرفت. بنابراین تاریخچه گلخانه در ایران متولد شد و گلخانه‌ها راهشان را به ایران پیدا کردند.

ورود گلخانه به ایران

اسناد تاریخی در مورد تاریچه ورود گلخانه‌ها به ایران کمی محدود است. اما اینطور به نظر می‌آید که ساخت گلخانه‌ها از دوران طلایی اسلام و از کشورهای مسلمان همسایه وارد ایران شد. البته گروهی از مورخان هم معتقدند که اولین گلخانه‌ی ایران در سال 1335 میلادی و توسط آلمانی‌ها با اسکلتی شیشه‌ای و فلزی ساخته شد. این گلخانه برای کارهای پژوهشی مورد استفاده قرار می‌گرفت. ایرانی ها کم کم دراین راه به خودکفایی رسیده و گلخانه هایی با پایه های چوب و دیوار پلاستیک احداث کردند.

دوران صفویه و قاجار

دوران صفویه دوران توسعه باغ و باغداری در ایران بود. باغ‌هایی مثل باغ‌های اصفهان سیستم آبیاری پیچیده‌ای داشتند و سازه‌های محافظت شده‌ای برای مقاومت در مقابل ناملایماتی مثل طوفان و سرما محسوب می‌شدند. در دوره قاجار ساخت گلخانه مخصوصا در باغ‌های اشراف رواج زیادی پیدا کرد. مصالح و تجهیزات ساخت گلخانه ها مثل ستون آهنی و شیشه از اروپا وارد شده و برای ساخت سازه‌های پیچیده‌تر هم مورد استفاده قرار می‌گرفت.

ساخت گلخانه در عصر حاضر

با گذر زمان و با دستیابی به دانش و فناوری، استفاده از گلخانه در ایران گسترش یافت. اولین گلخانه مدرن ایران توسط یک مهندس کرمانی و در کرمان احداث شد. این گلخانه بدون هیچ ابتکار و تجهیزات خارجی، برای کاشت انواع گل‌ محمدی و گیاهان زینتی مورد نیاز استان کرمان و همسایگان آن بنا شد. پس از آن ایران مرکزی (اصفهان، چهارمحال بختیاری، یزد، اراک و ...) به خاطر شرایط آب و هوایی ساخت گلخانه را رواج دادند.امروزه تهران با توجه به جمعت و مشکلات آب و هوایی که دارد به توسعه گلخانه‌ها پرداخت و 25 درصد کل گلخانه‌های ایران را سهم خود کرد. در زمان حاضر گلخانه‌ها با تجهیزات مدرن و سیستم پیچیده‌تری طراحی و ساخته می‌شوند. به طوری که بخش عظیمی از خوراک و تامین گیاهان دارویی کشور را تامین می‌کنند. استفاده از ابزار و تجهیزات قدرتمند، عاملی برای ساخت سازه‌های بزرگتر و توانمندتر است.

سخن پایانی

در زمان حاضر گلخانه‌ها مهمترین نقش را در صنعت غذایی، دارویی و دامپروری کشور دارند. از این رو ساخت و ساز آن اهمیت ویژه‌ای دارد. هر آسیب به این سازه علاوه بر ضرر مالی برای مالک آن، بخشی از مواد غذایی کشور و نیاز مردم را نابود می‌کند. بنابراین برای ساخت یک گلخانه بهینه و پر سود میبایست تمام جوانب ساخت و متریال تجهیزات را سنجید. هر چه سنجیده تر عمل کنید، عمر و عملکرد گلخانه شما بیشتر است. در حالی که هزینه نگهداری کمتری می‌پردازید. در نتیجه از نظر مالی هم برای شما سود بیشتری خواهد داشت.